Maan fotograferen is de beste manier om met astrofotografie te beginnen. De maan is helder, groot en makkelijk te vinden, en je hebt er geen donkere hemel voor nodig. Met je telefoon achter het oculair van een telescoop heb je binnen een paar minuten een eerste foto. Met een camera op je telescoop en wat nabewerking leg je kraters vast die je met het blote oog nooit zou zien. Op deze pagina lees je welke aanpak bij jouw spullen past, welke instellingen werken en hoe je meer detail uit je foto’s haalt.
Welke manier past bij jouw spullen?
| Manier | Wat heb je nodig | Wat levert het op |
|---|---|---|
| Telefoon achter het oculair | Een telescoop en een smartphone adapter | De hele maan of een deel ervan, afhankelijk van je oculair. Snel resultaat. |
| Camera met telelens | Een spiegelreflex- of systeemcamera, een telelens van 300 mm of meer en een statief | De maan als kleine schijf, mooi samen met een landschap. |
| Camera op de telescoop | Een camera zonder lens, een T2-ring en een T2-adapter | De hele maan scherp en groot in beeld. |
| Planeetcamera op de telescoop | A astrocamera, een laptop en gratis software | Kraters van dichtbij, of de hele maan als mozaïek van losse stukken. |
| Smart telescope | A smart telescope met maanstand | De hele maan, automatisch scherpgesteld en belicht. |
Hoe je een telefoon of camera aan je telescoop koppelt, lees je stap voor stap in camera op je telescoop aansluiten.
Hoe groot wordt de maan op je foto?
Dat hangt alleen af van de brandpuntsafstand van je lens of telescoop. Een handige vuistregel: deel de brandpuntsafstand door 110, dan heb je de doorsnede van de maan op je sensor in millimeters.
| Focal length | Maan op de sensor | Wat past erop |
|---|---|---|
| 300 mm (telelens) | ongeveer 3 mm | Elke camera, de maan is klein in beeld. |
| 650 mm (kleine Newton) | ongeveer 6 mm | Elke spiegelreflex- of systeemcamera. |
| 900 mm | ongeveer 8 mm | Elke spiegelreflex- of systeemcamera. |
| 1500 mm (Maksutov van 127 mm) | ongeveer 14 mm | Net op een APS-C-sensor, makkelijk op full frame. |
| 2000 mm | ongeveer 18 mm | Alleen op full frame, op APS-C wordt het een uitsnede. |
Een APS-C-sensor is ongeveer 23 bij 15 mm, een full-frame-sensor 36 bij 24 mm. Kleine planeetcamera’s hebben een sensor van een paar millimeter. Daarmee fotografeer je bij de meeste telescopen een deel van de maan, of je maakt een mozaïek van meerdere opnames.
Hoe fotografeer je de maan met je telefoon?
De basis staat in astrophotography with smartphone. Voor de maan zijn dit de punten die het verschil maken:
- Gebruik een smartphone-adapter. Uit de hand lukt het soms, maar met een houder staat de camera recht achter het oculair en krijg je veel vaker een scherpe foto.
- Begin met het oculair met het grootste getal, bijvoorbeeld 25 mm. Dan staat de hele maan in beeld en vind je hem makkelijk terug.
- Zet de belichting omlaag. Telefoons belichten de maan bijna altijd te fel, waardoor de kraters wegvallen in een witte vlek. Tik op de maan en schuif de helderheid omlaag, of zet in de pro-stand de ISO laag en de sluitertijd kort.
- Zoom niet digitaal in. Wil je de maan groter, neem dan een oculair met een kleiner getal of een Barlow lens.
- Gebruik de zelfontspanner of een bluetooth-ontspanner, zodat je de telescoop niet aanraakt op het moment van de foto.
- Maak een korte video in plaats van een foto. Uit een video haal je later de scherpste beelden, zie verderop.
Bij een bijna volle maan helpt een moon filter ook voor je telefoon: de camera krijgt minder licht en belicht rustiger.
Welke instellingen gebruik je met een camera?
Gebruik je een spiegelreflex- of systeemcamera, met een telelens of op je telescoop, begin dan met deze instellingen:
- Position: handmatig (M), en fotografeer in RAW. Dan heb je in de nabewerking de meeste ruimte.
- ISO: laag, tussen 100 en 400. De maan is helder genoeg.
- Sluitertijd: kort. Kijk naar het histogram: het lichtste deel van de maan moet net niet tegen de rechterkant aan zitten. Bij een volle maan door een telescoop van f/5 tot f/10 kom je op ISO 200 ongeveer uit tussen 1/1000 en 1/250 seconde. Bij een halve maan of een sikkel belicht je langer.
- Vuistregel voor een telelens: bij diafragma f/11 is de juiste sluitertijd voor een volle maan ongeveer 1 gedeeld door je ISO-waarde. Op ISO 200 dus 1/200 seconde.
- Focus: met live view, ingezoomd op de terminator. Daar zitten de scherpste randen. Neem er de tijd voor, want dit bepaalt meer dan alle andere instellingen.
- Trillingen voorkomen: gebruik een afstandsbediening of de zelfontspanner van twee seconden. Bij een systeemcamera zet je de elektronische of stille sluiter aan, bij een spiegelreflex de spiegelvoorontspanning.
De maan schuift zonder volgmotor langzaam door je beeld, maar met deze korte sluitertijden merk je daar in één foto niets van. Ook een Dobson zonder motor is dus prima voor maanfoto’s. Bij een lange brandpuntsafstand moet je hem wel vaker bijduwen.
Hoe haal je meer detail uit je maanfoto’s?
De lucht boven je trilt altijd een beetje. Daardoor is de ene opname scherper dan de andere, ook als je niets verandert. Astrofotografen maken daar gebruik van: ze filmen de maan een minuut, laten software de scherpste beelden uitzoeken en leggen die op elkaar. Dat heet stacken. Het resultaat is veel scherper en heeft minder ruis dan een losse foto.
Zo pak je dat aan:
- Film de maan 30 tot 60 seconden, met een camera in de videostand of met een planeetcamera op je laptop. Gebruik dezelfde korte sluitertijd als bij een foto.
- Laat het gratis programma AutoStakkert! de beste 10 tot 25 procent van de beelden stapelen.
- Verscherp het resultaat in RegiStax met de zogeheten wavelets. Doe dat voorzichtig, anders krijg je harde randen en ruis.
Hoe stacken werkt, lees je in wat is stacking in astrofotografie. Welke programma’s je ervoor gebruikt, staat in onze uitleg over astrofotografie-software.
Wil je kraters van dichtbij, zet dan een Barlowlens tussen telescoop en camera. Daarmee verdubbel je de brandpuntsafstand. De hele maan past dan niet meer in beeld, maar je kunt hem in stukken fotograferen en de losse opnames in een panoramaprogramma aan elkaar zetten tot één groot mozaïek.
Wanneer is het beste moment om de maan te fotograferen?
Net als bij kijken door een telescoop zit het mooiste reliëf langs de terminator, de grens tussen dag en nacht op de maan. Rond het eerste en laatste kwartier geeft dat de foto’s met de meeste diepte. Welke kraters je per maanfase opzoekt, lees je in the moon through a telescope.
Een paar momenten die elk een eigen soort foto opleveren:
- Halve maan: lange schaduwen langs de terminator en kraters met diepte.
- Full moon: weinig reliëf, maar wel de lichte stralen rond de krater Tycho en veel contrast tussen de donkere maanzeeën en de lichte hooglanden.
- Smalle sikkel met aardschijn: kort na nieuwe maan, laag in het westen na zonsondergang. Met een langere belichting zie je het donkere deel van de maan zwak oplichten. Het verlichte randje wordt daarbij overbelicht, dat hoort zo.
- Opkomende volle maan: laag boven de horizon en vaak oranje gekleurd. Gefotografeerd met een telelens vanaf een flinke afstand, staat hij groot achter een kerktoren of molen.
De data van elke fase vind je in onze lunar calendar. Kies verder een avond waarop de maan hoog staat: hoe minder lucht tussen jou en de maan, hoe scherper de foto. Wil je een maansverduistering fotograferen, kijk dan bij lunar eclipse voor de komende data en tips voor die nacht.
Kun je de maan fotograferen met een slimme telescoop?
Ja, en dat is vaak het eerste wat mensen ermee doen. Slimme telescopen zoals de Seestar en de DWARF hebben een aparte maanstand die zelf scherpstelt en de belichting regelt. Hoe scherp het resultaat wordt, hangt vooral af van de opening en de sensor. In onze vergelijking van de DWARF 3 en de DWARF Mini bleven kraters bij de DWARF 3 bijvoorbeeld scherper als je inzoomt. Heb je een Seestar, dan zit er in de online cursus astrofotografie een les over scherpe maanfoto’s.
Heb je een maanfilter nodig om de maan te fotograferen?
Met een camera niet: je regelt de helderheid met je sluitertijd en ISO. Voor je telefoon kan een maanfilter wel helpen, omdat telefoons de belichting graag zelf regelen en de maan dan overbelichten. Kijk je tussen het fotograferen door ook zelf door het oculair, dan maakt een maanfilter het beeld voor je ogen een stuk prettiger. Welk filter past, lees je in onze gids the best moon filter for your telescope.
Read more
Is je telefoon of camera nog niet aan je telescoop gekoppeld? In camera op je telescoop aansluiten lees je welke adapter je nodig hebt. Smaakt de maan naar meer, dan zijn Jupiter en Mars de logische volgende stap: die gebruiken precies dezelfde techniek van filmen en stacken.
